Cristina Eneako Ingurumen Baliabideen Etxean ‘Urumeako Atlas Emozionala’ erakusketa dago ikusgai ostiraletik, urriaren 2tik, izen bereko proiektuaren azken fasea, herritarrek Urumea ibaiarekin duten loturaren inguruan egindako ikerketaren azken emaitzak biltzen dituena. Erakusketa gunera eramango ditu ikerketa horren emaitzak, artea, historia eta antropologia uztartzen dituen proposamen baten bidez, eta 2027ko martxoaren 21era arte egongo da ikusgai.

Urumeako Atlas Emozionala erakusketak diziplina anitzeko erakusketa batean biltzen ditu hiru urteko ikerketaren emaitzak, hiria egituratzen duen ibaiak donostiarrengan sortu dituen emozio, bizipen, kontakizun eta oroitzapenei dagokienez. Erakusketa sentsoriala, murgiltzailea eta parte-hartzailea da, eta bisitatzen duten pertsonek, balio historiko eta kulturala duten piezak ikusteaz gain, instalazioekin elkarreragin ahal izango dute.

Iñigo García Ingurumen zinegotziak nabarmendu duenez, «Urumea Donostiaren nortasunaren eta auzoen eta auzotarren eguneroko bizitzaren parte da. Proiektu honek ibaira beste ikuspegi batetik hurbiltzeko aukera ematen digu, fokua ez bakarrik haren ingurumen- edo paisaia-dimentsioan jarriz, baita pertsonek ibaiaren inguruan bizi, sentitu eta eraiki duten guztian ere».

Ildo horretan, Garcíak adierazi duenez, «Urumeako Atlas Emozionalak laguntzen digu ulertzen ibai bat memoria, ondarea, kultura eta esperientzia partekatuak ere badirela. Eta, gainera, erakusketa parte-hartzaile eta sentsorial baten bidez egiteak ahalbidetzen du ezagutza hori argitalpen edo azterlan batean bakarrik ez geratzea, baizik eta erakusketa bisitatzen dutenek esperimentatu eta aberastu ahal izatea».

Proiektuaren azken fasea da, hasiera-hasieratik herritarrek parte hartzeko prozesu zabala izan duena, eta inkesta pertsonalen, lantaldeen eta saio irekien bidez garatu da, Urumearekin ezartzen diren lotura afektibo, sozial, historiko eta egunerokoak identifikatzeko. Horren ondorioz, 10 gai errepikatuenak identifikatu ziren, urte honen hasieran argitalpen batean bildu zirenak, ikerketaren emaitza nagusietako bat. Orain, Cristina Enean martxoaren 21era arte ikusgai egongo den erakusketak ibaira hurbiltzea proposatzen du, ikerketa soziala, sorkuntza artistikoa, ondarea eta esperientzia sentsoriala uztartuz. Prozesu parte-hartzailetik sortutako hamar gaiak ez dira idatzizko eduki gisa soilik existitzen, prozesu, irudi, soinu, objektu eta ekintza bihurtzeko, Urumearen memoria kolektiboa berriro interpretatu eta bizitzeko moduko ibilbidea eraikiz.

Erakusketa fase berri bat da ibilbide horretan. Hamar ardatz horietatik abiatuta, Helga Massetani Piemontek ikerketaren edukiak erakusketa-espaziora eramateko berariaz diseinatutako instalazio eta gailu batzuen ikusmolde artistikoa eta kuratoriala garatu du. Erakusketak, beraz, ez du emaitzen aurkezpen dokumental soila planteatzen, baizik eta prozesuan zehar jasotako istorioak, emozioak eta memoriak ikusleek egin, entzun, behatu eta aktibatu ditzaketen esperientzia bihurtzea.

Helga Massetani Piemonte Bitamine Kultur Elkarteko zuzendari, komisario eta erakusketaren ikusmolde artistikoaren arduradunak adierazi duenez, «erronka zen ibai bati lotutako emozioak, oroitzapenak edo esperientzia pertsonalak bezain ukiezina den zerbait erakusketa gunera eramateko modu bat aurkitzea. Ikerketaren edukiak gorputzez esperimentatu daitezkeen egoera bihurtzeko ahalegin horretatik sortu da erakusketa. Ez zuen herritarrek kontatutakoa bakarrik erakutsi nahi, baizik eta memoria horiek berriro aktibatzeko eta Urumearekin harreman berriak sortzeko gai ziren gailuak eraiki».

Bestalde, María José Noain Maura Los Viajes de Aspasia proiektuaren eta erakusketari gehitutako ondare-bildumen ikerketa eta kudeaketaren arduradunak azpimarratu duenez, «artelanak eta objektu etnografikoak sartzeak arte-instalazioekin hitz egiten du, ikerketaren alderdi historikoak nabarmenduz».

Massetanik eta Noainek hasieratik parte hartu dute proiektuaren garapenean, ikerketan eta dinamizazioan.

Erakusketa murgiltzaile, parte-hartzaile eta sentsoriala
Proiektu honetan, ibaiaren inguruan sortzen diren emozioek garrantzi berezia hartzen dute, eta erakusketak Urumeara hurbilduko gaituzten ezaugarri batzuk ditu, esperientzia sentsorialen eta murgiltzaileen bitartez. Horiekin, ibaiari lotutako kontakizunek forma desberdinak hartzen dituzte: ura, soinua, irudia, objektuak, argia, brodatua, interakzioa, ahozko memoria edo euskarri digitalak. Kasu batzuetan, gailu horiek artistekin, sortzaileekin, ikasleekin eta beste eragile batzuekin egindako lankidetza espezifikoen bidez garatu dira, eta haien ekarpenak erakusketa-ikuskera komun batean integratu dira.

Horrela, Gordailua Gipuzkoako Ondare Bildumen Zentroak lagatako jatorrizko piezez gain (grabatuak, gouacheak, pinturak eta gertakari historikoekin, antzinako lanbideekin, nekazaritza-lanarekin eta Urumeari lotutako eguneroko bizitzarekin lotutako objektuak), erakusketak ibaiari eta haren kultura-inguruneari lotutako artisten instalazioak ditu, kontakizunak zabaldu eta testuinguruan kokatzen dituztenak. Nagore Legarretak Donostia 2016ren testuinguruan egindako Ibaia ez da toki bat proiektuaren irudiak aurkeztu ditu; Xabier Erkiziak eta Iñaki Rifaterrak urarekin, paisaiarekin eta Urumearen memoriarekin lotutako lanekin ere parte hartu dute.

Beste elementu batzuk berariaz sortu dira Atlaserako sortutako instalazioetan integratzeko, proiekturako berariaz garatutako lankidetzen bidez. Horien artean daude, besteak beste, Jaime de los Ríos artista bisualarekin egindako bideojokoa, Donostiako setioari eta erretzeari lotua; Usandizaga Institutuko ikasleekin sortutako performanceak; Izaskun Lapaza eta Lander Garroren dantza eta ikus-entzunezko pieza, Igartubeitin sagardoaren inguruan egina; Plus 55 programan parte hartu zuten emakumeekin batera egindako Urumeako zubietako brodatuak; eta Beatriz Sanz Montes eta Eneko Lekuonarekin diseinatutako soinu-esperientziak, hala nola Ibai-zoriontasuna/Fluviofelicidad.

Dimentsio parte-hartzailea Urumeako Atlas Emozionalaren elementu nagusietako bat da. Erakusketa bisitatzen duten pertsonek ez dute soilik ikusleen posizioa betetzen: haien presentziak, mugimenduek eta ekintzek hainbat instalazio aktibatzen eta osatzen dituzte.