Berriak

2020/7/23 Ingurumen albisteak

Nahi gabe klima-aldaketa 40 urtez erregistratu zuen ermitaua

Billy Barr-ek dena utzi zuen 1973an, eta AEBen bihotzean dagoen Colorado estatuko Elk mendilerrora ihes egin zuen, Gothic Mountainen abandonatuta zegoen etxola batean bizitzeko.Erabaki hori hartu zuen hirian "geroz eta deprimituago" sentitzen zelako, adierazten du berriki The Atlantic-i emandako elkarrizketa batean.

Bertan, mendian erretiratua, elur-maila eta animalien aztarnak erregistratu zituen egunero, bai eta udaberria bazetorrela esan zieten lehenengo txori-kanten datak ere. Guztia bere koadernoan apuntatzen zuen. "Kerosenoaren argipean ezin zen besterik egin". Denborarekin, elurra geroz eta beranduago urtzen joan zen. Zerbait ari zen gertatzen. Baina, "arranopola, ez!", dio Barr-ek. "Garai hartan ez nekiuen zer zen klima-aldaketa".

Koaderna haiek, modu inboluntarioan, altxor bilakatu dira zientziarentzat. End of snow saileko The Snow Guardian dokumentalak kontatzen du nola.

Mendira ihes egin aurretik urtebetez ingurumen-zientziak ikasi zituen ermitaua, gertu zuen ikerkuntza-zentro batean ontziak garbitzen hasi zen lanean uda batean. RMBL zen, Rocky Mountain Biological Laboratory. Fenologian adituak, edo beste modu batera esanda, izaki bizidunetan aldagai klimatikoek nola eragiten duten ikertzen duen ikerkuntzan adituak.

Hilabete batzuk pasata, Barr laborategiko zaintzaile izendatu zuten, milaka lanetan iaioa den lardaskari gisa. Ondoren zentroko kontabilitate arduraduna izan zen, baina ez zion egunero elur-maila apuntatzeari utzi.

Denborarekin David Inouyeren lagun egin zen Barr. Basoko loreekin lotura zuen ikerketa garrantzitsu baten arduraduna zen Inouye, zentroan esperientzia gehien zuen ikerlaria. Bizitzera mendira joan zen 1973. urte hartan bertan, Inouyek lorrei buruzko azterketa garrantzitsu bat egin zuen. Noiz eta nola loratzen ziren neurtuz, beraietaz elikatzen ziren intsektu eta hegaztien bizitzarekin korrelazioak ezarri nahi zituen.

Elkar aspaldi ezagutu baziren ere, Inouyek 90. hamarkada amaieran izan zuen Barr-en koadernoaren berri, orain biotako inork gogoratzen ez duen elkarrizketa batean. Negutu ondoren azaltzen ziren animaliei eta kolibria bezalako txorien lehenengo txioei buruzko oharrak ere hartu zituenez, bere apunteek berebiziko garrantzia hartu zuten.

Ohar horiei esker dakigu gaur egun glaziarretako lirioa duela 40 urte baino 17 egun beranduago loratzen dela. Kolibriak sinkronizatuki iristen dira Gothic Mountainera, lirioa loratu baino egun batzuk lehenago eta litekeena da hamarkada batzuk barru hegazti hori jada ez agertzea inguru haietan. Fenomenoa modu berean aplika daiteke beste ingurune alpinoetan ere.

Ermitauaren ikerketak fenologiari eta klima-aldaketari buruzko makina bat artikulu zientifikotan erabili izan dira.

 

 

Irakurri Playgroundmag.net-eko jatorrizko artikulua osorik, hemen.